Uitstel betekent niet automatisch afstel
CBS-cijfers van begin november laten zien dat mkb-bedrijven hun investeringsplannen vaker uitstellen (14,1%) dan definitief schrappen (2,5%). Daarnaast stelde 7,6% van de bedrijven investeringen uit én schrapte andere plannen. Per saldo verwachten meer bedrijven hun investeringen in 2027 te verhogen dan te verlagen.
De verschillen tussen bedrijfstakken zijn groot. Het kan vanwege de enorme onrust op de verhuurmarkt bijna geen verrassing zijn: vastgoed voert de lijst aan met 48,5% van de ondervraagde ondernemers, gevolgd door de horeca (36,9%) en de industrie (33,1%). In de zakelijke dienstverlening en de informatie- en communicatiesector liggen de percentages met respectievelijk 17% en 15,2% een stuk lager.
48,5%
36,9%
33,1%
24,2%
17,0%
15,2%
Het CBS onderzocht bedrijven met vijf of meer werkzame personen. Zelfstandigen zonder personeel en kleine ondernemingen vallen daardoor buiten het onderzoek.
Horecaondernemers hebben het zwaar
Een kwart van de horecabedrijven (25,3%) noemt financiële beperkingen als belangrijkste belemmering bij het investeren. Dat is ruim acht procentpunt boven het gemiddelde. Daarnaast noemt 16,6% onzekerheid over toekomstig economisch beleid of regelgeving.
25,3%
16,9%
16,6%
13,7%
De terughoudendheid kwam al eerder naar voren. In juli onderzocht het CBS hoe bedrijven reageerden op toenemende economische onzekerheid. Van de horecabedrijven die meer onzekerheid ervoeren, koos 38,9% ervoor investeringen uit te stellen of te verminderen.
Ook voor 2027 zijn de verwachtingen in de horeca somber. Meer horecaondernemers verwachten hun investeringen te verlagen dan te verhogen. In het Nederlandse bedrijfsleven als geheel overheersen juist de positieve verwachtingen.
Waarom ondernemers hun geld vasthouden
Misschien ligt het voor de hand, maar vooral investeringen die moeilijk zijn terug te draaien worden uitgesteld. De aanschaf van een nieuwe keuken, de start van een nieuwe vestiging (bijvoorbeeld in de retail) of het vervangen van afgeschreven machines: het zijn allemaal investeringen die vaak langdurige financiële verplichtingen met zich meebrengen. Als de toekomstige omzet onzeker is, kan wachten verstandig zijn.
Dit effect speelt nog sterker wanneer een ondernemer geld moet lenen. Rente en aflossing lopen immers door, ook als de omzet tegenvalt.
Wanneer wordt wachten een probleem?
Een investering uitstellen beschermt de liquiditeit. De ondernemer houdt geld beschikbaar als buffer of voor andere verplichtingen en ‘koopt’ daarnaast meer tijd om te bepalen of een investering alsnog voldoende rendement oplevert.
Maar wachten heeft ook een prijs. Een verouderde machine die al langer draait, kan vaker uitvallen, een uitgestelde uitbreiding levert voorlopig geen extra omzet op en de kostenbesparing van nieuwe apparatuur laat op zich wachten.
In het onderzoek The cost of not knowing (augustus 2026) beschrijft de Europese Centrale Bank hoe economische onzekerheid bedrijven ertoe brengt investeringen uit te stellen. Vooral grote investeringen die moeilijk terug te draaien zijn, blijven dan liggen. Volgens de ECB kan die terughoudendheid langdurig doorwerken in de economie.
En wat brengt 2027?
Per saldo verwachten meer Nederlandse bedrijven hun investeringen volgend jaar te verhogen dan te verlagen. In het vastgoed zijn de verwachtingen relatief positief, ondanks het grote aandeel bedrijven dat investeringen uitstelde of schrapte. In de horeca overheerst juist de verwachting dat de investeringen verder afnemen.
Of uitgestelde plannen later alsnog doorgaan, moet nog blijken.